Het stelsel

Sinds 1 januari 2006 kent Nederland een nieuw zorgverzekeringsstelsel. Een aantal oude verzekeringsvormen (ziekenfonds, particuliere verzekering en de ambtenarenregeling) bestaat niet meer. Daarvoor in de plaats is er één zorgverzekering met een wettelijk omschreven basispakket. Naast dit pakket bieden zorgverzekeraars aanvullende verzekeringen aan.

Het stelsel is ingedeeld in de volgende drie compartimenten:

• Het eerste compartiment: zware medische risico's, verzekerd in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ);
• Het tweede compartiment: basismedische zorg, op basis van de Zorgverzekeringswet;
• Het derde compartiment: de minder noodzakelijk geachte vormen van zorg, gedekt door aanvullende (particuliere) verzekeringen.      

Het eerste compartiment
De AWBZ - ingevoerd in 1968 - is in het leven geroepen om alle inwoners van Nederland te verzekeren tegen zware medische risico’s. Het gaat om risico’s die op individuele basis onbetaalbaar zouden zijn. In veel gevallen gaat het namelijk om chronische aandoeningen. Samengevat gaat het om zaken als thuiszorg (behalve huishoudelijke zorg), verpleeghuiszorg, gehandicaptenzorg en langdurende geestelijke gezondheidszorg. 
De AWBZ is een volksverzekering. Dit betekent dat alle inwoners van Nederland verplicht zijn erin deel te nemen. Daarnaast wordt vanaf 1 januari 2007 de huishoudelijke zorg (een onderdeel van thuiszorg) geregeld vanuit de WMO. De WMO heeft tot doel een ieder zo lang mogelijk zelfstandig mee te laten doen in de maatschappij.

Het tweede compartiment
Sinds 1 januari 2006 kent Nederland een nieuw stelsel van zorgverzekeringen in het tweede compartiment. De nieuwe zorgverzekering vervangt het oude duale stelsel van ziekenfonds en particuliere zorgverzekeringen. De nieuwe zorgverzekering bevat een wettelijk vastgesteld basispakket, met alle noodzakelijke zorg. Dit is geregeld in de Zorgverzekeringswet. 
De zorgverzekering kent een verzekeringsplicht, een acceptatieplicht en een uniforme premie per verzekeraar. Door de acceptatieplicht mogen zorgverzekeraars niemand uitsluiten op basis van zijn of haar gezondheidstoestand of financiële draagkracht. Vanwege de acceptatieplicht en de uniforme premiestelling is het noodzakelijk dat de zorgverzekeraars de hoge risico’s, en daarmee de hoge kosten, kunnen delen. Middels een vereveningssysteem worden de risico’s over alle (basis-)zorgverzekeraars verdeeld via een aantal verdeelsleutels.

Het derde compartiment
Het derde compartiment ten slotte wordt gevormd door de aanvullende verzekeringen, die men vrijwillig en in aanvulling op de zorgverzekering kan afsluiten. De inhoud van deze pakketten varieert sterk, evenals de premie en het eventuele eigen risico. Ook geldt hier geen acceptatieplicht.