Groei ongecontracteerde klinieken holt ziekenhuis uit

De brandbrief van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) over de snelle groei van zelfstandige behandelcentra (ZBC’s) raakt een fundamenteel vraagstuk in de organisatie van de zorg. Zorgverzekeraars Nederland herkent deze zorgen en ziet dat de groei van met name ongecontracteerde klinieken gevolgen heeft voor de toegankelijkheid, betaalbaarheid en toekomstbestendigheid van de ziekenhuiszorg. Ongecontracteerde klinieken groeien snel en trekken personeel weg uit de ziekenhuizen, jagen extra behandelingen aan of maken zelfs actief reclame om de zorgvraag onnodig te stimuleren. Transparantie over het eigenaarschap, de financiële stromen en de lange termijn keuzes van deze klinieken ontbreekt.

Zelfstandige klinieken richten zich vooral op planbare en niet-complexe zorg. Dat is op zichzelf niet problematisch. Dat wordt het wel wanneer deze klinieken zich actief gaan richten op behandelingen die financieel erg aantrekkelijk zijn. Nu steeds meer van deze eenvoudige behandelingen buiten het ziekenhuis worden uitgevoerd door klinieken, lopen de algemene ziekenhuizen deze inkomsten mis. Klinieken dragen niet bij aan algemene ziekenhuisvoorzieningen voor zwaardere zorg, zoals spoedzorg, acute beschikbaarheid, opleidingen en de infrastructuur voor complexe zorg. Ziekenhuizen houden deze voorzieningen 24 uur per dag in stand, terwijl de klinieken deze verantwoordelijkheid niet hebben. Hierdoor raken opbrengsten en uitgaven van de algemene ziekenhuizen steeds verder uit balans.

Onvoldoende transparantie belemmert sturing op toegang tot zorg

Zorgverzekeraars zijn wettelijk verplicht om klinieken te vergoeden; ook ongecontracteerde klinieken krijgen vanwege de wet grotendeels hun vergoeding. Zorgverzekeraars hebben erg weinig mogelijkheden om ongecontracteerde zorg te controleren op kwaliteit, doelmatigheid en excessieve winsten. Dit knelpunt doet zich niet alleen voor bij klinieken, maar wordt nadrukkelijk ook gezien in sectoren als de wijkverpleging en de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Er is onvoldoende inzicht in het eigenaarschap, de financiële stromen en de lange termijn keuzes van deze zorgaanbieders, terwijl zij wel met premiegeld van verzekerden worden betaald. Dit belemmert zorgverzekeraars in hun rol om voor hun verzekerden te sturen op passende zorg, de inzet van schaarse zorgmedewerkers en het nakomen van de regionale afspraken over het verbeteren van de zorg.

Ongecontracteerde zorg belemmert zorgtransformatie

De ziekenhuizen hebben een maatschappelijke opgave en zij werken samen met zorgverzekeraars en andere zorgpartijen aan ingrijpende transformatieopgaven. De herinrichting van de zorg, concentratie van hoog-complexe zorg en de inzet van arbeidsbesparende innovaties zijn noodzakelijk om zorg in de toekomst toegankelijk te houden. Sommige klinieken werken buiten de afspraken van het Integraal zorgakkoord om. Het gevolg is dat de zorgtransformatie wordt bemoeilijkt.

Toegankelijke zorg vraagt om duidelijke politieke keuzes

Zorgverzekeraars vragen de politiek om hen in staat te stellen om te sturen op versterking van het zorgaanbod en duidelijke keuzes te maken:

1. Herzie de vergoedingsregels voor ongecontracteerde zorg, zodat ongecontracteerde klinieken zich niet langer kunnen onttrekken aan de afspraken van het Integraal Zorgakkoord. Voorkom dat zij personeel wegtrekken uit de ziekenhuizen, productie onnodig opschroeven of zelfs actief reclame maken om de zorgvraag onnodig te stimuleren.
2. Versterk toelatings- en transparantie-eisen voor nieuwe toetreders in de medisch-specialistische zorg, inclusief inzicht in eigenaarschap en financiële prikkels.
3. Bescherm de landelijke en regionale afspraken van het Integraal zorgakkoord over de inzet van capaciteit, personeel en zorgtransformatie tegen ondermijnende gevolgen van de groei van ongecontracteerde zorg.
4. Geef toezichthouders de mogelijkheid om op te treden tegen zorgaanbieders die uit zijn op winstmaximalisatie. In de medisch specialistische zorg geldt een winstverbod. Maak als politiek duidelijke wat dit betekent en pas de regels toe voor zowel hoofd- als onderaannemers.

Zonder deze ingrepen komt de toegang van patiënten tot goede en betaalbare ziekenhuiszorg op termijn in gevaar.