Kraamzorg

Hoe werken zorgverzekeraars eraan om kraamzorg toekomstbestending te houden?

Ouders met baby bij de uitgang van het ziekenhuis

Kraamzorg is een belangrijke basisvoorziening voor een gezonde en veilige start van moeder, kind en gezin. Om deze zorg ook richting 2030 toegankelijk, passend en uitvoerbaar te houden, is verandering nodig. De zorgvraag wordt diverser en de arbeidsmarkt staat onder druk.

De opgave is passende kraamzorg mogelijk maken: ondersteuning die aansluit bij de situatie van moeder, kind en gezin, met digitale inzet en andere vormen van begeleiding waar dat verantwoord kan. Dat vraagt om vernieuwde indicatiestelling, goede regionale samenwerking en oplossingen die het vak aantrekkelijk houden voor kraamverzorgenden.

De gezamenlijke ambitie is helder: kraamzorg blijft beschikbaar voor ieder gezin dat deze zorg nodig heeft — fysiek waar het moet, digitaal waar het kan.

Kraamzorg: een goede start voor ieder gezin

Kraamzorg is van grote maatschappelijke waarde. De kraamverzorgende ondersteunt ouders in de eerste dagen na de geboorte, helpt bij herstel en verzorging en signaleert vroegtijdig wanneer extra hulp nodig is. Daarmee draagt kraamzorg bij aan een veilige en gezonde start voor pasgeborenen en hun gezin.

Juist daarom is het belangrijk dat kraamzorg ook in de toekomst beschikbaar blijft voor gezinnen die deze zorg nodig hebben. Dat vraagt om passende zorg: ondersteuning die aansluit bij de situatie van moeder, kind en gezin, en die uitvoerbaar blijft voor kraamverzorgenden.

Zorgverzekeraars, kraamzorgorganisaties en andere partijen werken daarom samen aan een toekomstbestendige kraamzorgsector. De gezamenlijke ambitie is helder: kraamzorg blijft toegankelijk, passend en van goede kwaliteit — nu en richting 2030.

De sector vraagt om verandering

De kraamzorg staat onder druk. De arbeidsmarkt is krap, de uitstroom van kraamverzorgenden is hoog en de beschikbaarheid van zorg verschilt per regio en per periode. Tegelijk vraagt de onplanbaarheid van geboortezorg veel van professionals, zeker in drukke maanden en bij beschikbaarheid 24 uur per dag, 7 dagen per week.

Ook de behoefte van gezinnen verandert. Sommige ouders zijn meer zelfredzaam en kunnen volstaan met goede voorlichting, digitale ondersteuning of begeleiding op afstand. Andere gezinnen hebben juist meer of intensievere kraamzorg nodig, bijvoorbeeld door medische risico’s, psychosociale problemen, sociale kwetsbaarheid of beperkte steun in de omgeving.

Maatschappelijke ontwikkelingen hebben ook invloed op de ondersteuningsbehoefte van gezinnen. Partners hebben verlofmogelijkheden, moeder en kind gaan sneller naar huis na een ziekenhuisopname en niet ieder gezin heeft behoefte aan voortdurende aanwezigheid van een kraamverzorgende. Dat vraagt om kraamzorg die beter aansluit bij wat gezinnen op dat moment nodig hebben.

Passende kraamzorg betekent dat beschikbare capaciteit gerichter wordt ingezet waar deze de meeste meerwaarde heeft: meer ondersteuning voor gezinnen die dat nodig hebben en passende alternatieven waar dat verantwoord kan. Met de vernieuwde indicatiemethodiek KLIM kan beter worden aangesloten bij de situatie van moeder, kind en gezin.

Luister: hoe blijft kraamzorg klaar voor de toekomst?

De kraamzorg staat voor grote uitdagingen. In deze aflevering van Van Zorg Verzekerd bespreken Sabine Uitslag (voormalig Kamerlid), Petra Wormser (directeur ZN) en Claudia Kuijer (directeur Naviva) hoe kraamzorg kan meebewegen met de tijd — en wat nodig is om deze unieke zorg ook in de toekomst beschikbaar te houden. Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.

Passende kraamzorg ook in tijden van krapte

Ook in perioden van schaarste moet kraamzorg toegankelijk blijven voor gezinnen die deze zorg nodig hebben. Daarom maken Bo Geboortezorg en Zorgverzekeraars Nederland afspraken over zowel de korte als de langere termijn.

De visie op Toekomstbestendige Kraamzorg zoals door Bo Geboortezorg en Zorgverzekeraars Nederland opgesteld (2024) en de daaruit voortvloeiende Versnellingsagenda helpen om de sector stap voor stap anders te organiseren.

Voor de korte termijn zijn landelijke procesafspraken gemaakt voor een regionale aanpak van krapte die vooral in de zomer speelt. Dan bevallen er meer vrouwen terwijl er relatief minder kraamverzorgenden werkzaam zijn vanwege de zomervakantie. Als in een regio onvoldoende capaciteit beschikbaar is, wordt kraamzorg geleidelijk en zorgvuldig verdeeld. Daarbij blijft het uitgangspunt dat ieder gezin toegang houdt tot noodzakelijke kraamzorg met een minimum van 24 uur.

Regionale (wachtlijst)coördinatie, gezamenlijke planning, wachtlijstbeheer en zorgbemiddeling helpen om beschikbare capaciteit zo goed mogelijk in te zetten. Waar meer zorg nodig is, kijken kraamzorgaanbieders, verloskundigen en zorgverzekeraars samen welke ondersteuning passend en beschikbaar is.

Ook digitale ondersteuning kan daarbij helpen, bijvoorbeeld via beeldbellen, digitale voorlichting of instructievideo’s. Zo kan fysieke kraamzorg gerichter worden ingezet op momenten waarop aanwezigheid thuis echt nodig is.

In veel regio’s kunnen kraamcentra of kraamhotels onderdeel zijn van de oplossing. Daarmee wordt schaarse capaciteit beter benut en blijft passende ondersteuning voor gezinnen zo goed mogelijk beschikbaar.

Kraamzorg richting 2030: passend, regionaal en duurzaam

In 2024 hebben Zorgverzekeraars Nederland en Bo Geboortezorg een gezamenlijke visie op toekomstbestendige kraamzorg vastgesteld. Deze visie beschrijft hoe kraamzorg zich richting 2030 kan ontwikkelen tot zorg die beter aansluit bij de situatie van gezinnen én uitvoerbaar blijft voor professionals. De beweging is helder: fysiek waar het moet, digitaal waar het kan, met meer maatwerk en een betere regionale organisatie van beschikbare capaciteit.

De visie wordt uitgevoerd via de landelijke versnellingsagenda. Daarin werken partijen aan thema’s zoals passende kraamzorg, inzicht in capaciteit, regionale organisatie, arbeidsmarkt, professionele ontwikkeling, ketensamenwerking, onderzoek en versterking van de sector. Zo wordt stap voor stap gewerkt aan een kraamzorgsector die beter aansluit op de behoeften van kraamgezinnen en die van de kraamverzorgenden zelf.

Een belangrijk onderdeel is de vernieuwing van het Landelijk Indicatie Protocol Kraamzorg (LIP uit 2008) door introductie van de KLIM. De KLIM is de nieuwe indicatiemethodiek die helpt om beter te bepalen welke kraamzorg passend is, op basis van medische, psychosociale en sociale factoren, zelfredzaamheid en het beschikbare netwerk.

Daarmee verschuift kraamzorg van een standaardpakket naar beter onderbouwde zorg op maat. Voor sommige gezinnen kan dat meer of intensievere ondersteuning betekenen. Voor andere gezinnen kan juist een andere combinatie van fysieke zorg, digitale begeleiding en goede voorlichting passend zijn. Daarbij hoort ook de mogelijkheid om flexibel op en af te schalen als de situatie van moeder, kind of gezin verandert. Zo blijft kraamzorg toegankelijk voor wie deze zorg nodig heeft, terwijl professionals gerichter kunnen worden ingezet.

Meer lezen: Passende Kraamzorg | De KLIM Indicatiemethodiek

Wat doen zorgverzekeraars voor toekomstbestendige kraamzorg?

Zorgverzekeraars hebben een belangrijke rol in het toegankelijk houden van kraamzorg. Zij kopen kraamzorg in, maken afspraken over toegankelijkheid en continuïteit, ondersteunen regionale oplossingen en helpen verzekerden via zorgbemiddeling wanneer zij niet tijdig passende kraamzorg kunnen vinden.

Die rol krijgt op verschillende manieren vorm.

1. Transformatie en passende bekostiging ondersteunen

Op landelijk niveau is ZN nauw betrokken bij de uitvoering van de Versnellingsagenda. Vanuit het Integraal Zorgakkoord zijn transformatiemiddelen beschikbaar gesteld waarmee een deel van de projecten uit de Versnellingsagenda is ondergebracht in transformatieplan Toekomstbestendige Kraamzorg. Bo Geboortezorg trekt dit plan met betrokkenheid van zorgverzekeraars. De effecten van de Versnellingsagenda worden stap voor stap zichtbaar, omdat het gaat om veranderingen in de manier waarop kraamzorg wordt geïndiceerd, georganiseerd en regionaal afgestemd.

Zorgverzekeraars dragen financieel bij aan de noodzakelijke verandering van de sector. In de periode 2023-2025 heeft ZN met Bo Geboortezorg afspraken gemaakt in de vorm van een Convenant. In die periode betaalden verzekeraars een opslag bovenop de door de NZa vastgestelde tarieven. Daarmee ontstond ruimte voor onder meer regionale samenwerking, opleiding, innovatie en het anders organiseren van zorg. Ook is er een opleidingsfonds beschikbaar gesteld door verzekeraars ter waarde van € 8 miljoen.

Vanwege grote regionale verschillen in krapte heeft ZN met Bo Geboortezorg voor 2026 afspraken gemaakt over een regionale aanpak als het gaat om capaciteitstekorten. Met de regionale aanpak wordt daar geïnvesteerd waar het het hardst nodig is. Zorgverzekeraars voeren intensief overleg met regio’s waarin er krapte is in de beschikbare kraamzorg om samen met hen te kijken naar passende interventies zoals wachtlijstcoördinatie, een andere organisatie van de acute kraamzorg, de inzet van kraamhotels en extra regionaal opleiden. Om dit te bekostigen betalen zorgverzekeraars een regiotoeslag.

2. Investeren in opleiding, instroom en behoud

Samen met kraamzorgaanbieders investeren zorgverzekeraars in het opleiden van nieuwe kraamverzorgenden. In 2024 en 2025 zijn via een tijdelijk opleidingsfonds van € 8 miljoen, extra leerlingen gestart met de opleiding tot kraamverzorgende. Begin 2026 hebben zorgverzekeraars opnieuw ruim € 14 miljoen beschikbaar gesteld voor extra opleidingsplaatsen. In regio’s waar kraamzorg krap is blijft daarnaast ruimte om aanvullend op te leiden.

Meer instroom is belangrijk, maar behoud is minstens zo belangrijk. De uitstroom in de kraamzorg is relatief hoog, vooral onder jonge kraamverzorgenden. Daarom richt de gezamenlijke aanpak met Bo Geboortezorg zich ook op aantrekkelijker werk, meer voorspelbaarheid in roosters, een andere organisatie van wachtdiensten, ruimte voor specialisatie en maatregelen die uitstroom helpen terugdringen.

3. Inkopen van toegankelijke en kwalitatief goede kraamzorg

Zorgverzekeraars kopen kraamzorg in bij kraamzorgaanbieders en maken daarbij afspraken over beschikbaarheid, continuïteit en kwaliteit. Voor perioden van krapte spreken zij met aanbieders af hoe beschikbare capaciteit zo goed mogelijk wordt ingezet, zodat gezinnen toegang houden tot noodzakelijke kraamzorg.

Naast de inkoop organiseren zorgverzekeraars ook zorgbemiddeling. Als verzekerden geen passende kraamzorg kunnen vinden, kunnen zij contact opnemen met hun zorgverzekeraar. Zorgverzekeraars investeren daarnaast in een landelijke wachtlijsttool, die door VECOZO voor 2027 wordt ontwikkeld, om beter zicht te krijgen op vraag en aanbod en bemiddeling te ondersteunen.

3. Regionale samenwerking en capaciteitscoördinatie versterken

In regio’s waar kraamzorg onder druk staat, werken zorgverzekeraars met kraamzorgaanbieders, verloskundigen en andere geboortezorgpartijen aan regionale oplossingen. Denk aan beter inzicht in beschikbare capaciteit, capaciteitscoördinatie, wachtlijstbeheer, gezamenlijke planning, regionale partuspools, een andere organisatie van acute kraamzorg, kraamcentra of kraamhotels waar passend en aanvullende maatregelen per regio.

Goede samenwerking in de regio is nodig om schaarse capaciteit zorgvuldig te verdelen en gezinnen passende zorg te bieden. Zorgverzekeraars stimuleren dat aanbieders in de regio gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de toegankelijkheid van kraamzorg.

Meer lezen

Visie Toekomstbestendige Kraamzorg

Lees de gezamenlijke visie van Bo Geboortezorg en Zorgverzekeraars Nederland op kraamzorg richting 2030.

Versnellingsagenda kraamzorg

Bekijk de thema’s en acties waarmee de sector werkt aan passende en toekomstbestendige kraamzorg.

Afspraken over kraamzorg bij schaarste

Bekijk de afspraken die zorgverzekeraars en kraamzorgorganisaties hebben gemaakt om kraamzorg toegankelijk te houden tijdens perioden van schaarste.

De gesprekspartners in de aflevering over kraamzorg van de podcast Van Zorg Verzekerd

Podcast kraamzorg

Met een groeiend personeelstekort en grote veranderingen in de zorg staan ouders en zorgverleners voor uitdagingen. Hoe kan onze kraamzorg meebewegen met de tijd? Host Sabine Uitslag (voormalig Kamerlid), Petra Wormser (algemeen directeur Zorgverzekeraars Nederland) en Claudia Kuijer (directeur Naviva Kraamzorg) gaan in de eerste aflevering van de podcast ‘Van Zorg Verzekerd’ samen dit gesprek aan.

Claudia deelt in deze podcast interessante ervaringen uit de praktijk en legt uit waarom kraamzorg in Nederland zo uniek is. Samen met Sabine en Petra bespreekt zij ook de slimme oplossingen die nodig zijn om deze bijzondere zorg ook voor de toekomst veilig te stellen.

Luister de podcast via Spotify of Apple Podcasts.